وبلاگ
راهنمای خرید گیاهان دارویی؛ قبل از انتخاب این نکات را بدانید
انتخاب گیاهان دارویی تنها به شناخت نام یک گیاه یا آگاهی از کاربردهای آن محدود نمیشود. همانطور که هنگام مصرف دارو، تنها دانستن نام آن برای استفاده صحیح کافی نیست و عواملی مانند دوز مصرف، شرایط جسمانی و نظر پزشک یا داروساز اهمیت دارد، در مورد گیاهان دارویی نیز نباید تنها بر اساس نام یا توصیههای پراکنده تصمیم گرفت.
برای مثال، تازگی گیاه، میزان مصرف، مدت زمان استفاده، احتمال تداخل با برخی داروهای شیمیایی یا گیاهی، حساسیتهای فردی و شرایط جسمانی مصرفکننده، همگی از عواملی هستند که بهتر است پیش از استفاده مورد توجه قرار گیرند. به همین دلیل، صرف خرید یک گیاه دارویی با نام آشنا، لزوماً به معنای انتخاب محصول مناسب یا استفاده صحیح از آن نیست.
از سوی دیگر، کیفیت خود گیاه نیز اهمیت زیادی دارد. عواملی مانند زمان برداشت، روش خشک کردن، شرایط نگهداری و بستهبندی میتوانند بر عطر، رنگ، طعم و میزان ترکیبات طبیعی گیاه تأثیر بگذارند. به همین دلیل، دو محصول با نام یکسان ممکن است از نظر کیفیت، تازگی و ارزش مصرف تفاوت قابل توجهی با یکدیگر داشته باشند.
بسیاری از افراد هنگام انتخاب گیاهان دارویی تنها به ظاهر محصول یا قیمت آن توجه میکنند، در حالی که کیفیت واقعی یک گیاه، حاصل مجموعهای از عوامل است که از زمان کشت و برداشت تا رسیدن محصول به دست مصرفکننده ادامه دارد. آشنایی با این معیارها به شما کمک میکند هنگام انتخاب، تنها به ظاهر یا قیمت اکتفا نکنید و با دید دقیقتری کیفیت محصول را ارزیابی کنید.
در ادامه این راهنما، مهمترین نکاتی را بررسی میکنیم که پیش از انتخاب گیاهان دارویی بهتر است به آنها توجه داشته باشید تا بتوانید انتخابی آگاهانهتر و متناسب با نیاز خود داشته باشید.
جهت “مشاهده گیاهان دارویی” اینجا کلیک کنید
چرا شناخت معیارهای انتخاب گیاهان دارویی اهمیت دارد؟
علاوه بر شناخت خواص هر گیاه، تشخیص کیفیت آن نیز اهمیت زیادی دارد. بسیاری از گیاهان دارویی، بهویژه پس از خشک شدن، از نظر رنگ، شکل ظاهری یا بافت شباهت زیادی به یکدیگر پیدا میکنند و همین موضوع باعث میشود تشخیص کیفیت یا حتی اصالت آنها برای افراد غیرمتخصص چندان آسان نباشد.
از سوی دیگر، کیفیت یک گیاه دارویی تنها به گونه گیاهی آن وابسته نیست. شرایط کشت، زمان برداشت، نحوه خشک کردن، شیوه بستهبندی، مدت و شرایط نگهداری و حتی نحوه حملونقل، همگی میتوانند بر کیفیت نهایی محصول اثر بگذارند. اگر هر یک از این مراحل بهدرستی انجام نشود، ممکن است بخشی از عطر، طعم یا ترکیبات طبیعی گیاه کاهش پیدا کند.
به همین دلیل، آشنایی با معیارهای انتخاب گیاهان دارویی تنها برای خرید یک محصول بهتر نیست؛ بلکه به شما کمک میکند با اطمینان بیشتری محصول مناسب را انتخاب کنید، از کیفیت آن آگاه باشید و در صورت نیاز، درباره نحوه مصرف نیز از افراد متخصص مشورت بگیرید.
نکته مهم: مطالب این مقاله با هدف کمک به انتخاب و ارزیابی کیفیت گیاهان دارویی تهیه شده است و جایگزین توصیه پزشک یا داروساز نیست. اگر بیماری زمینهای دارید، باردار یا شیرده هستید، یا داروی خاصی مصرف میکنید، پیش از مصرف هر نوع گیاه دارویی بهتر است با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مهمترین نکات هنگام انتخاب گیاهان دارویی
در نگاه اول ممکن است همه گیاهان دارویی مشابه به نظر برسند، اما بررسی چند ویژگی ساده میتواند اطلاعات زیادی درباره کیفیت محصول در اختیار شما قرار دهد. بهتر است هنگام انتخاب، تنها به ظاهر یا قیمت اکتفا نکنید و مجموعهای از معیارها را همزمان بررسی کنید.
ظاهر گیاه را با دقت بررسی کنید
اولین چیزی که هنگام انتخاب گیاه دارویی جلب توجه میکند، ظاهر آن است. البته ظاهر زیبا همیشه به معنای کیفیت بالا نیست، اما میتواند اولین نشانه برای ارزیابی محصول باشد.
برگها، گلها یا ریشه گیاه باید تا حد امکان سالم، یکدست و متناسب با ویژگی طبیعی همان گیاه باشند. وجود مقدار زیاد ساقههای شکسته، قطعات بسیار ریز، گردوغبار یا ناخالصی میتواند نشاندهنده فرآوری یا نگهداری نامناسب باشد.
در بسیاری از گیاهان دارویی، خرد شدن بیش از حد محصول نیز میتواند کیفیت ظاهری را کاهش دهد و تشخیص سلامت گیاه را دشوارتر کند.
رنگ طبیعی یکی از مهمترین نشانههای کیفیت است
رنگ گیاه اطلاعات ارزشمندی درباره نحوه برداشت و خشک شدن آن ارائه میدهد. هر گیاه رنگ طبیعی مخصوص به خود را دارد و تغییر شدید رنگ میتواند نشاندهنده شرایط نامناسب نگهداری یا فرآوری باشد.
برای مثال:
برگهای سبز نباید به رنگ قهوهای یا خاکستری درآمده باشند.
گلهای گیاهی نباید کاملاً بیرنگ یا تیره شده باشند.
ریشهها نباید آثار کپک، سیاهی یا لکههای غیرعادی داشته باشند.
برای مثال در گونه های معروف تغییر رنگ به شکل زیر است :
- نعناع خشک باید رنگ سبز مایل به زیتونی داشته باشد، نه قهوهای تیره.
- بابونه خشک نباید بوی کهنگی یا رطوبت بدهد.
- گل گاوزبان نباید بیش از حد سیاه شده باشد.
البته باید توجه داشت که رنگ برخی گیاهان بهطور طبیعی در فرآیند خشک شدن کمی تغییر میکند؛ بنابراین بهتر است رنگ محصول را با ظاهر طبیعی همان گیاه مقایسه کنید، نه با گیاه تازه.
عطر گیاه میتواند اطلاعات زیادی درباره تازگی آن بدهد
بخش قابلتوجهی از ترکیبات مؤثر بسیاری از گیاهان دارویی در اسانسهای طبیعی آنها قرار دارد. به همین دلیل، عطر طبیعی گیاه یکی از معیارهای مهم در ارزیابی کیفیت محسوب میشود.
گیاهی که مدت زیادی در شرایط نامناسب نگهداری شده باشد، معمولاً بوی ضعیف، کهنه یا حتی نامطبوع دارد. در مقابل، بسیاری از گیاهان باکیفیت، رایحهای طبیعی و متناسب با نوع خود دارند؛ البته شدت این رایحه در همه گیاهان یکسان نیست.
اگر محصول بوی رطوبت، کپک، مواد شیمیایی یا عطرهای غیرطبیعی داشته باشد، بهتر است در انتخاب آن دقت بیشتری به خرج دهید.
وجود ناخالصی را جدی بگیرید
یکی از مواردی که گاهی هنگام انتخاب نادیده گرفته میشود، میزان خلوص گیاه است.
وجود موادی مانند:
سنگریزه
خاک
شاخههای اضافی
برگهای گیاهان دیگر
حشرات خشکشده
گردوغبار زیاد
میتواند نشاندهنده فرآوری غیراستاندارد یا عدم پاکسازی مناسب محصول باشد، هرچه گیاه تمیزتر و یکنواختتر باشد، معمولاً کیفیت آمادهسازی آن نیز بهتر بوده است.
البته وجود مقدار بسیار کمی از ساقه یا بخشهای طبیعی همان گیاه در برخی محصولات طبیعی کاملاً عادی است و لزوماً نشانه کیفیت پایین نیست.
به زمان برداشت و تازگی محصول توجه کنید
برخلاف تصور بسیاری از افراد، همه گیاهان دارویی عمر مفید یکسانی ندارند. برخی گیاهان پس از گذشت مدت مشخصی، بخشی از رایحه و ترکیبات طبیعی خود را از دست میدهند.
اگر محصول دارای اطلاعاتی مانند:
تاریخ برداشت
تاریخ بستهبندی
تاریخ تولید
باشد، میتوان راحتتر درباره تازگی آن تصمیم گرفت.
در مورد گیاهانی که بهصورت فله عرضه میشوند نیز بهتر است از فروشنده درباره زمان برداشت یا بستهبندی سؤال شود. هرچه فاصله برداشت تا مصرف کمتر باشد، معمولاً کیفیت محصول نیز بهتر حفظ میشود.
نحوه خشک شدن گیاه اهمیت زیادی دارد
خشک کردن صحیح یکی از مهمترین مراحل حفظ کیفیت گیاهان دارویی است. اگر این فرآیند در دمای بالا یا زیر نور مستقیم خورشید انجام شود، ممکن است بخشی از ترکیبات طبیعی گیاه از بین برود.
در مقابل، خشک شدن اصولی در شرایط کنترلشده به حفظ رنگ، رایحه و کیفیت محصول کمک میکند.
اگر گیاه بیش از حد شکننده، بسیار تیره یا فاقد بوی طبیعی باشد، احتمال دارد فرآیند خشک کردن آن بهدرستی انجام نشده باشد.
بستهبندی مناسب، کیفیت محصول را حفظ میکند
بستهبندی تنها برای زیبایی محصول نیست؛ بلکه نقش مهمی در محافظت از گیاه در برابر نور، رطوبت، گردوغبار و آلودگی دارد.
بستهبندی مناسب معمولاً دارای ویژگیهای زیر است:
جلوگیری از نفوذ رطوبت
محافظت در برابر نور مستقیم
درج اطلاعات محصول
حفظ عطر طبیعی گیاه
امکان نگهداری آسان پس از باز شدن بسته
در صورتی که گیاه بهصورت بستهبندیشده تهیه میشود، بهتر است اطلاعات درجشده روی بسته را نیز بررسی کنید تا از شرایط نگهداری و مشخصات محصول آگاه شوید.
اگر قصد تهیه انواع گیاهان دارویی را دارید، بهتر است محصولاتی را انتخاب کنید که در بستهبندی مناسب و با اطلاعات کامل عرضه میشوند.